İnsanoğlu bazı konularda egolarını yenememektedir. Bu konulardan birisi de “kazanma arzusu”dur. İnsanoğlu kazanma uğruna tüm etik değerleri ve sağlığını bir kenara bırakarak çeşitli yollara başvurmaktadır.
Spor dünyasında da bu etik ve sağlık karşıtı olgu karşımıza doping olarak çıkmaktadır. Aşağıda doping konusunda bilinmesi gerektiğine inandığımız bazı bilgileri bulacaksınız. Çok spesifik olan bu konu, başlı başına bu konuda eğitim görmüş hekimlerin konusudur.
Bu konuda en yetkili kurum ülkemizde “Türkiye Doping Kontrol Merkezi”dir. Doping konusu ile ilgili daha detaylı bilgi için *0312 310 67 76* nolu telefona veya *0312 311 47 77 *nolu faksa başvurabilirsiniz.
DOPİNG NEDİR ?
Doping, Uluslararası Olimpiyat Komitesi (IOC) tarafından yasaklanmış madde veya yöntemlerin sporcu tarafından bilinçli veya bilinçsiz olarak kullanımı" diye tanımlanmaktadır.Sporcuyu bu çeşit maddeleri veya yöntemleri kullanmaya yönlendirmek veya onlara yardım etmek spor ahlakına aykırı olup, dopingle ilgili bir suç olarak sayılmaktadır.
Doping neden yasaklanmıştır?
Dopingin yasaklanmasının ana nedeni, sporun temel prensiplerine aykırı olmasıdır.
Doping, aynı zamanda, sporcuları performanslarını artırmak için yasaklanmış maddeleri ve yöntemleri kullanmaları ile elde edecekleri haksız avantajlardan, bazı maddeler ile yöntemlerin neden olabileceği yan etkilerden korumak için yasaklanmıştır.
Doping sadece ahlak ve sağlık sorunu değil aynı zamanda yasal yaptırımları da olan bir sorundur. Anabolizma gibi bir çok ilacın tıbbi amaç dışında sporda kullanımları yasaktır.
Doping kontrolü nedir?
Doping kontrolü, dürüst bir yarışma için sporcuların haklarını korumak ve ilaçsız amatör ve profesyonel sporun yaygınlığını sağlamaya yardımcı olmak için yapılmaktadır. Doping kontrolü; sporcuların seçimi, idrar numunelerinin toplanması, analizi ve sonuçların yorumlanması işlemlerini içermektedir.
Doping kontrolü için sporcu seçimi ne zaman yapılır?
Doping kontrolü için sporcunun seçimi, yarışmalarda veya çalışma kamplarında yapılır. Yarışma dışı doping numunesi alım işlemi, yıl boyunca herhangi bir zamanda önceden yapılan bir uyarı sonucunda veya hiç haber vermeksizin yapılmaktadır.
İlan edilmiş doping kontrolü nedir?
Yarışma süresince veya bir takvime bağlı sporcu çalışma kamplarında yürütülen önceden programlanmış doping numunesi alım işlemleri, "ilan edilmiş"doping kontrolü olarak sınıflandırılır.
İlan edilmiş doping kontrolü için sporcu seçimi ve bildirimi nasıl yapılır?
Sporcular,doping kontrolü için genel olarak aldıkları derecelere göre veya ilgili kurulların oluşturduğu bir protokol sonucunda seçilmektedirler. Seçilen sporcuya yarışma sonunda verilen çağrı formu ilgili kişi tarafından imzalanıp onunla Doping Kontrol İstasyonu"na kadar birlikte gelmesi istenir. Bunun yapılmaması, bir reddetme olarak rapor edilir ve bu davranış dopingle ilgili bir suçtur.
İlan edilmemiş doping kontrolü nedir? Bildirim nasıl yapılır?
Yarışma dışı doping kontrolü için sporcular, sene boyunca herhangi bir zamanda seçilebilirler. önceden programlanmamış doping numunesi alım işlemlerinde; Bağımsız Doping Kontrol Görevlileri sporcuyu arayarak 36 saat içerisinde bir Doping Kontrol İstasyonu"nda bulunmasını isteyebildiği gibi sporcunun çalışma veya yarışma bölgesine de giderek kendisine duyuru formunu verebilir.
Doping Kontrol İstasyonu"nda neler olur?
Doping Kontrol İstasyonu"nda idrar numunesi alınacak sporcuların seçimi ilgili federasyonların kurallarına göre yapıldıktan sonra idrar alımı yapılır. Bu işlemin basamakları şunlardır:
1- Kayıt
Görevli,sporcuya adını sorar, kimliğini kontrol eder ve son 10 gün içerisinde kullandığı ilaçları, özel besin ve bitkisel ürünleri ilgili forma kaydeder. Sporcunun, aldığı tüm ilaçları bildirmesi, kendisi için yararlıdır. Burada bildirilecek ilaçlar, ceza durumunda hafifletici nedenler olabilir.
2- Toplama Kaplarının Seçimi
İdrar numunesi vermeye hazır olduğunda, sporcudan doping numunesi alım istasyonunda bulunan toplama kaplarından bir tanesini seçmesi istenir.
3- İdrar Numunesinin Verilmesi
Sporcudan,bir görevlinin yakın gözetiminde seçilen kap içerisine en az 100 ml olmak üzere idrar vermesi istenir. Bu sırada sporcunun diz altından göğüs üstüne kadar soyunması gerekir.
4- Saklama Kaplarının Seçimi
Sporcudan, verilen idrar numunesini koymak için 2 tane saklama kabını seçmesi istenir.
5- İdrar Numunelerinin Bölünmesi
İdrar numunesi, seçilen "A" ve "B" şişelerine sporcu tarafından paylaştırıldıktan sonra şişelerin ağızları görevli tarafından kapatılıp özel bir şekilde mühürlenir. Eğer numune miktarı az ise "A" şişesine en az 50 ml. Olacak şekilde idrar konulmalıdır.
6- pH ve Yoğunluk Kontrolü
İdrar toplama kabında kalan idrarın pH değeri (asitlik derecesi) ve yoğunluğu, görevli tarafından kontrol edilip, sonuçlar kaydedilir.
7- Kod Numarasının Yazılması
Görevli,numunelere ait kod numaralarını 2 ayrı etiket üzerine yazar ve etiketleri ait olduğu şişe ve kaplar üzerine yapıştırır. Kod numaraları daha sonra ilgili formlara da işlenir.
8- İdrar Numunelerinin Ambalajlanması
Görevli,idrar numunelerini taşıyan "A" ve "B" şişelerinin ağızlarını özel olarak kapatıp, şişeleri ait oldukları kaplar içine ayrı ayrı yerleştirir. özel bir kilit ile kilitlendikten sonra kilit numaraları ilgili formlara işlenir.
9- İmza Atma
Sporcudan,bütün işlemler tamamlandıktan sonra doping numunesi alım işlemlerinin kurallara uygun olarak yapıldığını belirtmek için doping kontrol formunun ilgili yerini imzalaması istenir.
10- Sporcuya Ait Kopyanın Alınması
İmzalanan doping kontrol formunun bir kopyası sporcuya verilir. Bu kopya, sporcu tarafından saklanmalıdır. İşlemleri tamamlanan sporcu istasyonu terkeder.
İdrar numunesini verirken neden görevlinin sporcuyu izlemesi gerekmektedir?
İdrar numunesini veren sporcunun görevli tarafından yakından gözlenmesi gerekmektedir. İdrar numunesinin, sporcunun kendisi tarafından ve doğru yöntemle verildiğinden emin olunmalıdır. Ayrıca verilen idrar numunesi içine başka bir sıvı veya maddenin karıştırılmamasına da dikkat edilmelidir.
Sporcular Doping Kontrol İstasyonu"nu terk ettikten sonra idrar numuneleri ne olur?
Toplanan idrar numuneleri, güvenlik altında, IOC tarafından ruhsatlandırılmış bir laboratuvara en hız yolla gönderilir. Laboratuvarda önce "A"numunesi analiz edilir. "B" numunesi ise güvenli bir şekilde saklanır.
Doping sonuçları kamuoyuna duyurulur mu?
Evet. GSGM veya ilgili bağımsız federasyon, doping analiz sonuçlarını ilgili kuruluşlara duyurmaya yetkilidir.
Sporcunun itiraz hakkı var mıdır?
Evet.Sporcu, "A" numunesinin açıklanan sonucuna itiraz edebilir. İkinci analiz, sporcunun ve getireceği ilgili kişinin huzurunda "B" numunesi üzerinden yürütülerek son karar verilir.
YASAKLI, KISITLI İZİNLİ MADDELER VE YöNTEMLER
Bu bölümde IOC Tıp Komisyonu tarafından bildirilen yasaklı, kısıtlı izinli maddeler ve yöntemler hakkında kısaca bilgi verilecektir. Yılda 2 kez toplanan IOC Tıp Komisyonu bu listeleri gözden geçirmekte ve gerekli değişiklikleri yapmaktadır. Bugün için geçerli olan liste aşağıda gösterilmektedir. Sporcuların daha geniş bilgi için antrenörlerine,takım doktorlarına veya Doping Kontrol Merkezi"ne başvurmaları gerekmektedir.
Yasaklı madde sınıfları nelerdir?
IOC tarafından bildirilen yasaklı maddeler 5 ana grup altında toplanmaktadır:
Uyarıcılar (Amfetamin, efedrin v.b.)
Narkotik Analjezikler (Morfin v.b.)
Anabolik Ajanlar (Testosteron v.b.)
Diüretikler (Furosemid v.b)
Peptid hormonlar ve benzerleri (Eritropoietin, büyüme hormonü, v.b.)
Yasaklı doping yöntemleri olarak neler kullanılır?
IOC tarafından bildirilen yasaklı yöntemler 2 ana grup altında toplanır
Kan dopingi
İdrarın farmakolojik, kimyasal ve fiziksel olarak işlem görmesi.
Ayrıca çeşitli kısıtlamalara girmiş bulunan ilaç sınıfları nelerdir?
IOC tarafından bildirilen ve sporcular tarafından kullanımı kısıtlı olan maddeler 5 ana grup altında toplanır:
Alkol
Marihuana
Lokal anestezikler
Kortikosteroidler
Beta-blokörler
Hangi maddeler idrar içinde ne miktardan sonra doping sayılırlar?
Kafein: > 12 mikrogram/mililitre
Karboksi-THC: > 15 nanogram/mililitre
Katin: > 5 mikrogram/mililitre
Efedrin: > 10 mikrogram/mililitre
Epitestosteron: > 200 nanogram/mililitre
Metilefedrin: > 10 mikrogram/mililitre
Morfin: > 1 mikrogram/mililitre
19-norandrosterone: > 2 nanogram/mililitre erkeklerde
19-norandrosterone: > 5 nanogram/mililitre bayanlarda
Fenilpropanolamin: > 25 mikrogram/mililitre
Psödoefedrin: > 25 mikrogram/mililitre
Salbutamol (yarışma dışı analizde): > 1000 nanogram/mililitre
T/E oranı: > 6
Dopingin Vücut Sağlığına Zararları Nelerdir?
Uyarıcılar : Sinirlilik, kalp atışını hızlandırması, kan basıncını yükseltmesi, su kaybı ve dolaşım bozukluklarına neden olması gibi bazı yan etkileri bulunmaktadır.
Narkotik Analjezikler : Ağrıyı hissetmemek için kullanılan narkotiklerin pek çoğu solunum depresyonuna neden olup, fiziksel ve psikolojik bağımlılık gibi oldukça tehlikeli yan etkileri bulunmaktadır.
Anabolik Ajanlar
Kadınlarda : Erkeksi karakterlerin oluşması, Artan agresiflik, ruh halinde dalgalanmalar, depresyon, Anormal menstrual sikluslar ve mensturasyonun fonsiyon görmesinin bakılanması, Yüz ve vücutta fazla tüylenme, Klitorisin genişlemesi, Sesin kalınlaşması.
Erkeklerde: Akne, Artan agresiflik, ruh halinde dalgalanmalar, depresyon, Testislerin boyutlarının küçülmesi, Azalmış sperm üretimi, Karaciğer ve böbrek fonksiyonlarında azalma, Göğüslerde büyüme, Vaktinden evvel oluşan kellik, Prostat bezinin genişlemesi.
Büyüme çağındaki Çocuklarda : Vücut ve yüzde oluşan akneler, Kemiklerdeki kıkırdak dokusunun erken sertleşmesi sonucu boyda uzamanın ve büyümenin durması.
Diüretikler : Diüretiklerin kullanımı, dehidratasyona, kas zayıflamasına, kramplara, kan basıncının düşmesine ve elektrolit dengesizliğiyle oluşan kalp düzensizliklerine neden olabilir. Diüretikler, sporcuların sıcaklığı tolere etme yeteneklerini etkileyebilirler.
Peptid Hormonlar : HCG’nin kullanımı, baş ağrısı, sinirlilik, depresyon, yorgunluk ve jinekomastiye (erkeklerde meme büyümesi) neden olabilir. Aşırı HGH kullanımı, deride kalınlaşma, kulaklar, el ve ayak parmaklarında büyüme, içorganlarda genişleme, kemik ve yüz hatlarının büyümesindeki bozulma ile karakterize dilebilen akromegaliye neden olabilir. HGH; diyabete, kalp ve tiroid hastalığına, menstrual düzensizliklere, seksüel istek azalmasına, iktidarsızlığa ve yaşam sürecinin kısalmasına neden olabilir. Enjekte edilebilen EPO’nu kullanımı, kan pıhtılaşması, felç ve kalp hastalıkları riskinin artması gibi ciddi sağlık riskleri taşımaktadır. Eğer aynı iğneyi birden fazla sporcu kullanmışsa, sarılık (hepatit) ve AIDS gibi enfeksiyon hastalıklarının bulaşma riski vardır.
Kan Dopingi : Allerjik etkiler (kızarıklık, isilik, ateş v.b.), eğer yanlış tip ya da test edilmemiş kan kullanıldıysa sarılık, kan dolaşımının bozulması, kanın pıhtılaşması, metabolik şok, sarılık, ve AIDS gibi enfeksiyon hastalıklarının bulaştırılması verilebilir.
Beta-Blokörler : Sporcunun dayanıklılık performansını azaltıcı etkisinin yanı sıra, beta-blokörlerin kullanılması sonucu kalp hastalıkları, astım,depresyon, uykusuzluk ve cinsel problemler ortaya çıkmaktadır.
Doping suçlarında cezalar nelerdir?
Ulusal bağımlı ve bağımsız federasyonlar, kendi kuralları içerisinde ve uluslar arası kurallara uygun bir şekilde, doping suçları saptanan sporculara cezalarını verir.
Hiç yorum yok:
Yorum Gönder